Uprawa anturium w perlicie

(dr inż. Adam Muszyński)

Perlit jest minerałem kwarcowym pochodzenia wulkanicznego o dużym stopniu standardowości, czystym biologicznie i nieaktywnym chemicznie. Trwałość porowatych granul z nieregularną strukturą gąbki mineralnej zapewnia optymalne warunki powietrzno-wodne dla rozwoju sytemu korzeniowego. Charakteryzuje się stabilną miąższością, swoistą sorbcyjnością i właściwościami buforowymi. W procesie eksapandacji skał różnego pochodzenia otrzymujemy perlit o barwie od szarej do białej, zróżnicowanej wielkości granul i pojemności wodnej (Pelar 2005). Perlit o średniej granulacji wykazuje ok. 50% pojemności wodnej (Anthura 1998). Sypka forma o granulacji do 6mm umożliwia zakładanie upraw różnymi metodami. Mieszanina perlitu z keramzytem daje również dobre efekty w pojemnikowej uprawie gerbery (Muszyński 2004).

System korzeniowy anturium i dobór perlitu odpowiedniej frakcji i pojemności wodnej do metody uprawy pozwala na zredukowanie miąższości i objętości podłoża przypadającą na jedną roślinę. Wadą metody zagonowej jest stosunkowo duże zużycie podłoża, chociaż 13 - 15cm warstwa perlitu jest wystarczająca, natomiast zaletą - łatwe założenie i przedłużanie uprawy wykładając wysoko wyrośnięte rośliny, które w kontakcie z perlitem łatwo wypuszczają z pędu korzenie odmładzające plantację. Jeśli wody deszczowej zbieranej z połaci dachowej szklarni nie wystarcza, właściwym rozwiązaniem jest użycie wody studziennej do sporządzania pożywki, natomiast wody deszczowej do zraszania zagonów i górnego nawilżania powietrza.

Nowoczesnym rozwiązaniem pozwalającym na mniejsze zużycie perlitu jest uprawa w rynnach zwłaszcza typu "W" (Anthura 1998). Na powierzchni podłoża układa się linie kropkujące pożywkę, natomiast końcówki zraszaczy znajdują się ok. 15cm nad podłożem. Mniejsze zużycie podłoża wymaga stosowania perlitu o jednorodnej frakcji i ok. 50% pojemności wodnej oraz precyzyjnego systemu nawadniania, ponieważ mogą wystąpić różnice wilgotności podłoża pomiędzy wewnętrznymi i zewnętrznymi kanałami zagonu.

Najmniejszą ilość perlitu ok. 400m3/ha, zużywa się produkując anturium w pojemnikach mniej więcej 7-litrowych. Zagon szerokości ok. 130cm stanowią rośliny posadzone po 2 sztuki w pojemnikach zawieszonych na lekkiej konstrukcji tworzącej kratę. Fertygację prowadzi się za pomocą dwóch kroplowników umieszczonych tuż przy roślinach w doniczce, a nadmiar pożywki wypływa otworami w dnie. Występuje zróżnicowanie wilgotności podłoża w poszczególnych pojemnikach, gdy niesprawnie działają emitery nawożenia kroplowego. Zraszanie podkoronowe odbywa się jak w systemie zagonowym lub minizraszaczami umieszczonymi na odpowiedniej wysokości przy pomocy specjalnych stopek w środku pojemnika. Promień zasięgu zraszania obejmuje powierzchnię podłoża, co zapobiega stratom wody i zwilżaniu liści. Pojemniki nie nadają się do długotrwałej uprawy odmian o rozbudowanym systemie korzeniowym i z wysoko wyrastającymi pędami. Praktykuje się jedynie stosowanie podpórek np. bambusowych po ok. 3 latach wzrostu roślin, gdyż wykładanie pędów nie daje właściwych efektów.

Zraszanie podkoronowe utrzymuje wilgotność powietrza wśród roślin zagonu, wyrównuje uwilgotnienie i zapobiega nadmiernemu zasoleniu w górnej warstwie podłoża. Jeśli zrasza się często i obficie następuje rozcieńczanie roztworu pożywki w podłożu, o czym świadczy mniejsze EC wód drenarskich (Kleiberg 2005). Komosa (2000) zaleca dla upraw w podłożach inertnych EC pożywki 1,5 - 1,8mS.cm-1w zależności od składu wody. Lont (2003) w zaleceniach nawozowych dla uprawy anturium w perlicie podaje wartość EC pożywki 1,3 - 1,4mS.cm-1. Polscy producenci uprawiających anturium w perlicie nie są zgodni co do wartość EC pożywki. Stwierdza się, że dobre plonowanie w systemie zagonowym uzyskuje się przy zakresie wartości wartości EC między 1 - 1,2mS.cm-1 dostarczanej roślinom wężami kropkującymi, natomiast inny producent w uprawie pojemnikowej zbiera dorodne i dobrze wybarwione kwiaty nawadniając kapilarami pożywką o EC 1,8mS.cm-1 (Cecot 2005). Dufour i Clairon (1997) podaje, że przy niższym stężeniu pożywki o EC równym 1mS/cm rośliny dobrze plonują, lecz może wystąpić niedożywienie roślin i wytwarzanie kwiatów mniej dorodnych o gorszej jakości. Skład pożywki przeznaczony dla uprawy anturium w perlicie nie różni się istotnie od zalecanego dla podłoży inertnych (Breś i in. 2003, Nick 1997), z wyjątkiem zwiększenia żelaza o 30% i dwukrotnie wyższej zawartości miedzi i molibdenu (Lont 2003).

 

Pomidor w perlicie w doświadczeniach i produkcji

Swoiste właściwości perlitu są takie jak trzeba, jakimi powinno charakteryzować się uprawowe podłoże inertne. Decyduje o tym bierność chemiczna, trwałość struktury porowatych granul odpowiedniej wielkości i pojemności wodnej oraz sypka forma umożliwiająca uprawy różnymi metodami. Ważnym aspektem ekonomicznym i ekologicznym jest ponowne agrotechniczne wykorzystywanie perlitowego podłoża po zakończeniu zasadniczego cyklu produkcyjnego. Stanowi ono doskonały komponent, wysycony składnikami mineralnymi, przydatny do sporządzania substratów torfowych przeznaczonych do uprawy roślin rabatowych i doniczkowych. Całokształt manifestacji życiowych procesów rośliny w decydujący sposób zależy od funkcjonowania bogatego i zdrowego systemu korzeniowego, któremu rozwojowi sprzyja dobre natlenienie perlitowego podłoża. Rezerwuar pożywki na dnie maty lub pojemnika, charakterystyczny dla hydroponiki, eliminuje okresowe stresy wodne i nawozowe roślin oraz pozwala na oszczędność pożywki. Zaletą perlitu jest utrzymywanie optymalnych i stabilnych warunków powietrzno-wodnych w czasie i dlatego rośliny plonują poprawnie w tym samym podłożu przez kilka lat. Perlit jest od dawna rozpowszechnionym podłożem w krajach basenu Morza Śródziemnego. Pionierskie uprawy pomidora na matach z perlitem zapoczątkowali Amerykanie, natomiast Izraelczycy szeroko je upowszechnili. Anglicy przeprowadzili szereg doniosłych badań nad uprawą pomidora w perlicie w różnych systemach, które inni wdrożyli do praktyki. W Szkocji już w 1991 roku pomidor zajmował w tym podłożu powierzchnię 16ha. Według niemieckiej firmy zajmującej się dystrybucją perlitu Agro obecnie Hiszpania uprawia najwięcej pomidora w tym podłożu, natomiast w Holandii 1 upraw hydroponicznych prowadzona jest w perlicie. W Belgii opatentowano i uruchomiono na znaczną skalę produkcję kostek perlitowych przeznaczonych do rozsady. Holendrzy za nowatorskie rozwiązanie uważają stosowanie pojemników dla dwóch roślin o objętości 8 - 10l wypełnionych perlitem. W centralnej części litego dna wystaje na wysokość 4 - 5 cm wypust drenażowy zakończony perforowanym otworem. Tworzy się przez to rezerwuar pożywki, jej nadmiar wypływa do ciągu kolektora i po zgromadzeniu podlega włączeniu w obieg zamknięty. Rozwiązanie to zmniejsza szkodliwy nadmiar wilgotności w szklarni i porażanie roślin chorobami grzybowymi, zwłaszcza łodyg w miejscach zranienia po usunięciu liści.

Na zlecenie Przedsiębiorstwa Pelar - Perlit Polska w 2000 roku w IW w Skierniewicach pod kierunkiem dr M. Wysocka-Owczarek przeprowadzono ścisłe badania porównawcze uprawy pomidora w matach z perlitem i wełną mineralną. Znamienną obserwacją była różnica zdrowotności korzeni; u roślin rosnących w wełnie mineralnej wystąpiły symptomy chorobowe na częściach korzeni, podczas gdy maty perlitowe były przerośnięte gęstą siecią zdrowych jasno-białych korzeni, nawet w końcowym okresie produkcji. Wniosek z badań stwierdza: "Maty perlitowe spełniają wymogi stawiane podłożom uprawowym i mogą powiększyć asortyment gotowych podłoży uprawowych przeznaczonych do bezglebowych upraw pomidorów" (patrz sprawozdanie www.perlit-polska.com.pl).

W 2004 roku w ogrodnictwie p. T. Jackowskiego w Strzelnie wdrożono maty perlitowe w uprawie pomidora. Osiągnięte plony owoców z roślin rosnących w perlicie zachęciły do użycia w bieżącym roku oprócz mat z wełny mineralnej, mat perlitowych po uprawie z poprzedniego roku i nowych. Rozsadę wyprodukowano w kostkach z wełny mineralnej i perlitowych produkcji belgijskiej. Vermiculit zastąpiono perlitem do obsypania korzeni siewek w otworach w kostkach. Skład pożywki i fertygację stosowano identyczną dla różnych podłoży w całym sezonie wegetacyjnym. W warunkach produkcyjnych nie zauważono zróżnicowania w zależności od podłoża we wzroście i rozwoju roślin oraz w strukturze i wielkości plonu. Ponadto cenną obserwacją jest, że zastąpienie Vermiculitu perlitem wpływa na poprawę zdrowotności podstawy łodyg. Znaczących osiągnięć w uprawie pomidora w perlicie na powierzchni 3,5ha uzyskali Bracia Kasprzak w Przedsiębiorstwie Piekoszew, dzięki autorskim rozwiązaniom Pana Marka Tarnowskiego. W kwadratowych pojemnikach o objętości 8l z otworami u podstawy dna, wypełnionych perlitem posadzono 2 rośliny. Wyniki z przeprowadzonego monitoringu rozwoju i pomiarów biometrycznych roślin upewniły o efektywności perlitu oraz poprawnym plonowaniu roślin w 3 sezonach wegetacyjnych bez wymiany podłoża w pojemnikach. Sprawdziło się wyjątkowo praktyczne i ekonomiczne rozwiązanie p. Bogdana Kasprzaka w uprawie pomidora na powierzchni 6ha. Rośliny posadził w perlit workach o objętości 8l i średnicy 20cm, wykonanych z mlecznobiałej folii. Istotą technologiczną jest kilkucentymetrowy rezerwuar pożywki i otwory drenażowe w folii umożliwiające przelew pożywki.

Do produkcji rozsady Belgowie preferują kostki perlitowe, Anglicy na stołach zalewowych specjalne kratownice doniczkowe wypełnione granulatem perlitowym, natomiast w Przedsiębiorstwie Piekoszew w uprawie jesiennej siewki sadzi się bezpośrednio do podłoża w pojemnikach, w których następnie plonują rośliny. Eliminuje się kostki rozsadowe i oszczędza na robociźnie. Używanie perlitu w uprawie pomidora stanowi oryginalne rozwiązanie przyjazne środowisku i ekonomicznie opłacalne. Nie wymaga od producenta zmian technicznych i technologicznych w nawożeniu i nawadnianiu, co wykazały wyniki badać dr M. Wysocka-Owczarek z jednocześnie prowadzonej uprawy w wełnie i perlicie oraz praktyka produkcyjna w gospodarstwie T. Jackowskiego. Powierzchnia uprawy pomidora w perlicie w Przedsiębiorstwach Braci Kasprzak osiągnęła w ciągu trzech lat ok. 10ha co jest doskonałą rekomendacją efektywności i przydatności tego inertnego podłoża. Z pewnością przegląd metod uprawy pomidora w perlicie nie wyczerpuje zagadnienia a nowatorskie udoskonalania są możliwe dzięki owocnej współpracy i wymianie wiedzy, do której zaprasza Przedsiębiorstwo Perlit Polska.

Sprawozdanie

"Ocena przydatności i efektywności uprawy pomidorów na matach z perlitu naturalnego w bezglebowej uprawie szklarniowej" Instytut Warzywnictwa, Skierniewice 2000.

 

Pojemnikowa uprawa gerbery w perlicie

artykuł sponsorowany (dr inż. Adam Muszyński)

Istotnym warunkiem powodzenia produkcji gerbery na kwiat cięty jest właściwy wybór metody uprawy i podłoża*). Zapoczątkowana 5 lat temu uprawa gerbery w perlicie w 3,5 l doniczkach sprawdziła się na kilkuhektarowej powierzchni. Metoda ta pozwala na znaczną oszczędność podłoża, nawozów i wody oraz łatwą i szybką wymianę nasadzeń. Dzięki perlitowi, który zapewnia trwałą strukturę i korzystne dla systemu korzeniowego stosunki powietrzno-wodne, uzyskujemy wczesny i wysoki plon kwiatów standardowej jakości. Rośliny nie są porażane przez fytoftorozę i zachowują żywotność nawet przez pięć lat, przez co rzadziej wymieniamy uprawę. Pełny recykling poprodukcyjny stanowi korzystny aspekt ekonomiczny i ekologiczny dla ogrodnika. Doniczki po odkażeniu używa się wielokrotnie i łatwo kompostować całe rośliny z bryłą korzeniową wraz z perlitem. Uzyskany kompost organiczno-mineralny jest bogaty w składniki pokarmowe i stanowi doskonały 20-30% dodatek do podłoży w produkcji roślin doniczkowych, w tym poinsecji, chryzantem i roślin rabatowych. Najczęściej uprawę prowadzi się dwurzędowo na konstrukcji nośnej. Można zaadaptować parapety (stoły) po uprawie tradycyjnej w torfie. Na 1 mb umieszcza się 5 doniczek, zaś przeciętnie między rzędami roślin stosuje rozstawę około 55 cm, w zależności od wymiarów szklarni i wielkości rozet liściowych charakterystycznych dla odmiany. Zaleca się zagęszczenie 6,25-6,5 rośliny na 1 m2 powierzchni ogólnej. Doniczki umieszcza się na stelażach na około 60 cm wysokości mierzonej od podłoża do dna doniczki. Rury centralnego ogrzewania prowadzi się pod rzędami roślin, co zapewnia w sezonie grzewczym dobrą wymianę powietrza, odpowiednią temperaturę w strefie korzeniowej i ogranicza porażenie przez patogeny grzybowe.

Znacznie tańsza jest uprawa na zagonach ziemnych z doniczkami rozstawionymi na styropianie o grubości około 6 cm okrytym biało-czarną folią. Rury grzejne umieszcza się tuż przy styropianie od strony przejścia, a przewody do fertygacji między rzędami roślin. W tym systemie produkcji obserwuje się bujniejszy rozwój rozet liściowych, nieco mniejszy plon oraz częstsze występowanie chorób grzybowych w porównaniu z uprawą na stelażach. Rozwiązanie to sprzyja jednak rozwojowi systemu korzeniowego młodych nasadzeń i plonowaniu podczas silnych upałów. Przykrycie podłoża biało-czarną folią oddziałuje korzystnie na rośliny - zmniejsza wilgotność powietrza i zwiększa odbicie światła.

Nic nie uzasadnia uprawy w doniczkach większych aniżeli 3,5 l o średnicy 20 cm i 18-20 cm wysokości. Lepsze są doniczki z dnem perforowanym z mniejszymi wieloma otworami, niż 3-5 o średnicy około 1 cm. Nie trzeba wtedy "wyścielać" dna doniczek odpowiednią frakcją keramzytu lub siatką z tworzywa, zapobiegających wysypywaniu się perlitu przez otwory w dnie. W uprawie na zagonach doniczki powinny mieć dodatkowe otwory - nacięcia z boku dna, aby zwiększyć dopływ powietrza do korzeni. W uprawie gerbery w pojemnikach najbardziej przydatny jest perlit o grubej frakcji 4-6 mm. Przed posadzeniem zawartość doniczki trzeba zlać dwukrotnie wodą deszczową lub studzienną zakwaszoną do pH 5,0 - najlepiej kwasem fosforowym, ponieważ fosfor silnie stymuluje rozwój systemu korzeniowego. Sadzonki powinny być wyprodukowane w perlicie lub wełnie mineralnej, gdyż torf silnie absorbuje składniki nawozowe, powodując nawet toksyczne zasolenie w górnej partii systemu korzeniowego. Ze względu na wyższą cenę i trudności w nabyciu sadzonek z podłoża inertnego, prawie we wszystkich dotychczasowych uprawach gerbery w perlicie wykorzystywano sadzonki wyprodukowane w doniczkach torfowych. Rośliny "wciągają się" nieco w podłoże podczas wegetacji, dlatego bryłę korzeniową sadzonek niezupełnie zagłębia się w perlicie. Jednak dostatecznie głębokie posadzenie umożliwia szybkie i silne korzenienie się młodych roślin, zwłaszcza w okresie silnego nasłonecznienia. Zabiegiem stymulującym rozwój i kwitnienie jest opryskiwanie roślin już w paletach stymulatorami SGA (Snow Grow Ace) w stężeniu 0,05% i GA3 w stężeniu 0,003% z dodatkiem 0,3% nawozu wieloskładnikowego, np. Kristalonu zielonego.

Ogrodnicy z powodzeniem stosują ścisłe zestawianie doniczek na zagonach na izolowanym podłożu i przez 3-4 tygodnie od początku wegetacji obficie zraszają "z sita" rośliny i podłoże pożywką o EC niższym o 25% od standardowego. Sprzyja to rozwojowi silnego systemu korzeniowego i wzrostowi wegetatywnemu, zwłaszcza w okresie wysokich temperatur. Korzyść polega również na tym, że przez miesiąc zbieramy kwiaty z poprzedniej uprawy. Jeśli od początku uprawy dozujemy pożywkę przez system fertygacyjny, emitery umieszczamy ukośnie tuż przy sadzonce i raz w tygodniu zlewamy torf sadzonki i perlit w doniczce, najlepiej wodą deszczową. Dopóki system korzeniowy nie przerośnie do dna doniczki, ciągłe zalewanie z przelewem stwarza niebezpieczeństwo gnicia sadzonek wyprodukowanych w torfie i słaby wzrost liści i ich chlorozę. Starsze uprawy nie są tak wrażliwe na zalewanie i można dozować rano pożywkę z niewielkim przelewem w okresie upałów i silnego nasłoneczniania, zwłaszcza w uprawie na stelażach. Dobieramy taką ilość pożywki, aby perlit w całej doniczce był ciągle dobrze wilgotny. Zaleca się okresowe "przepłukiwanie", najlepiej wodą deszczową, np. jeden raz w tygodniu. Uprawa w pełni plonowania wymaga dziennie zimą 1-2 fertygacji w dwóch porcjach łącznie do 100 ml na doniczkę, natomiast w pełni lata ilość ta może przekraczać nawet 300 ml. W pełni plonująca roślina waży z doniczką około 2,5 kg, co jest wskaźnikiem poprawnego uwilgotnienia podłoża. Istnieją znaczne różnice odmianowe w zapotrzebowaniu na ilość pożywki, np. "Samuraj" wymaga jej 2 razy mniej aniżeli "Deliana". Warto więc obsadzać sekcje nawodnieniowe odmianami o podobnym zapotrzebowaniu na wodę i wrażliwości na zalewanie. Skład, częstość i ilość podawanego roztworu zależy od odmiany i fazy rozwojowej roślin, sposobu uprawy, przebiegu pogody w ciągu dnia, pory roku, a nawet od frakcji perlitu. Sprawny system fertygacji musi zapewniać tę samą ilość roztworu każdej roślinie w obrębie sekcji. Optymalna wartość EC pożywki wynosi 1,6-2,2 mS/cm i uzależniona jest od fazy rozwoju roślin, pory roku i wody do nawodnień. Wartość EC roztworu z wypływu nie powinna przekraczać 3 mS/cm. Jeśli EC wypływu jest za wysokie pożywka ma nadmierne stężenie lub jest dozowana w zbyt małej ilości. W okresie jesienno-zimowym i na przedwiośniu zaleca się górne wartości wapnia, potasu i żelaza. Ponadto zasadą jest, że roztwór o większej koncentracji stosuje się zimą, zaś o najmniejszej w pełni lata. Odczyn pH roztworu roboczego powinien wynosić 5,5-5,8, natomiast wyciekającego nie może przekraczać 6,5. Przedstawiony w tabeli zakres wartości makro- i mikroelementów jest opracowaniem autorskim. Wynika z porównań składu pożywek dla różnych podłoży w uprawie pojemnikowej, użycia wody studziennej lub deszczowej, stosowania nawozów kompleksowych bądź pojedynczych, zmiennego EC oraz obserwacji producentów gerbery wykorzystujących tę metodę.

Jeśli suma poszczególnych składników zawartych w wodzie i nawozie wieloskładnikowym zapewnia właściwy roztwór użytkowy, ogrodnicy stosują bardzo często z dobrymi wynikami mieszankę Pioner firmy Broste. Dzięki temu eliminuje się ryzyko pomyłek przy obliczeniach i rozważaniu nawozów pojedynczych, zwłaszcza mikroelementowych. Obserwuje się znaczną tolerancję roślin, bez widocznego szkodliwego wpływu, na istotne odstępstwa od ilości zalecanych składników w pożywce, zwłaszcza wapnia, cynku, siarki, manganu czy miedzi. Wynika to prawdopodobnie z zapewnienia korzeniom przez perlit optymalnych stosunków wodno-powietrznych oraz braku kumulacji ilości toksycznych poszczególnych makro- i mikroelementów w roztworze i podłożu w strefie aktywności korzeni. Zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska i UE konieczne jest instalowanie rynien zbierających wypływ nadmiaru pożywki i wykorzystywanie jej w układzie zamkniętym z recyrkulacją. Sprawdzone niezaprzeczalne walory używanego podłoża i przestrzeganie zasad fertygacji stanowią istotę powodzenia uprawy gerbery na kwiat cięty w pojemnikach z perlitem.

TABELA - OPIS Skład pożywki dla gerbery uprawianej w perlicie w mg/dm3:
Składnik Wartość
N-NH4 <10
N-NO3 170-190
P-PO4 30-50
K 200-240
Ca 145-180
Mg 30-45
Na 15-80
Cl 15-100
S-SO4 30-60
Fe ok. 2,5
Mn4 0,3-0,7
Zn4 0,3-0,8
B4 0,3-0,45
Cu4 0,05-0,15
Mo 0,05-0,08
pH 5,5-5,8
EC mS/cm pożywki z użyciem wody deszczowej 1,6-2,0
EC mS/cm pożywki z użyciem wody studziennej4 1,8-2,2